Ngàm Âm Dương Tấm Panel ALC: Biên Dạng Thật Theo Từng Độ Dày | Càn Thanh

Trả lời nhanh Ngàm âm dương là cặp biên dạng khớp nhau chạy suốt hai cạnh dài đối diện của tấm Panel ALC: một cạnh là gờ nổi (ngàm dương), cạnh kia là rãnh lõm (rãnh âm). Khi lắp, ngàm dương của tấm này cài vào rãnh âm của tấm kế bên. Rãnh âm luôn được làm rộng hơn và sâu hơn ngàm dương, để sau khi ghép còn lại một khe hở đều 2mm chạy quanh chu vi ngàm. Khe 2mm này là khoang chứa keo, không phải sai số gia công. Vì ngàm dương không bao giờ chạm đáy rãnh, hai tấm luôn tì vào nhau bằng phần vai phẳng chứ không bị ngàm chống lên. Nhờ vậy tấm rộng phủ bì 608mm nhưng bước lắp đặt vẫn đúng mô đun 600mm.

Gọi 0967 213 312 - Zalo 0982 127 343, kỹ sư Càn Thanh gửi file kỹ thuật miễn phí.

Ngàm âm dương panel ALC là gì và nằm ở đâu trên tấm?

Ngàm âm dương (còn gọi là mộng âm dương, tiếng Anh là tongue and groove) là cặp biên dạng được tạo hình ngay trong khuôn đúc, chạy suốt chiều dài tấm trên hai cạnh dài đối diện: một cạnh nhô ra thành gờ - ngàm dương; cạnh kia lõm vào thành rãnh - rãnh âm. Hai cạnh đầu tấm là cạnh cắt phẳng, không có ngàm.

Nghĩa là trong một bức tường panel, chỉ những mạch chạy dọc cạnh dài của tấm mới là mạch ngàm. Mạch ở hai đầu tấm là mạch giáp phẳng và phải xử lý theo cách khác.

Ngàm không phải chi tiết trang trí. Nó có ba nhiệm vụ kỹ thuật rất cụ thể:

• Dẫn hướng và tự canh thẳng hàng: tấm sau vào đúng mặt phẳng của tấm trước, không phải căn chỉnh lại từng tấm.
• Khóa chuyển vị vuông góc với mặt tường: hai tấm liền kề không thể trượt lệch mặt mà không phá vỡ ngàm.
• Tạo sẵn một khoang chứa keo nằm đúng giữa chiều dày tấm - thứ mà mối nối giáp phẳng không có.

Biên dạng ngàm theo từng độ dày tấm

Bảng dưới đây là các thông số biên dạng ngàm mà chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và đội thi công cần khi bóc khối lượng, bố trí tấm và nghiệm thu. Kích thước chi tiết bên trong biên dạng ngàm là thông số kỹ thuật riêng của E-Block, không công bố; Càn Thanh cung cấp bản vẽ theo yêu cầu khi lập hồ sơ thiết kế.

Thông số biên dạng ngàm	Panel dày 75mm	Panel dày 100mm	Panel dày 150mm
Số ngàm trên mỗi cạnh dài	1	1	2 (ngàm kép)
Khe keo thiết kế quanh chu vi ngàm	2mm đều	2mm đều	2mm đều
Vát mép hai mặt tấm (mm)	6 × 6	8 × 8	6 × 6
Bề rộng lọt lòng / phủ bì (mm)	600 / 608	600 / 608	600 / 608
Mô đun lắp đặt (mm)	600	600	600

Một điểm đáng chú ý: panel 75mm và 150mm dùng chung một cỡ ngàm. Panel 150mm không phóng to ngàm cho tương xứng độ dày mà bố trí hai ngàm cùng cỡ song song - hai điểm tựa cách xa nhau chống xoay tốt hơn một ngàm lớn duy nhất. Panel 100mm thì ngược lại: một ngàm duy nhất nhưng lớn hơn, mép vát cũng rộng hơn.

Về phạm vi áp dụng: các độ dày 75, 100, 150 và 200mm đều có ngàm âm dương. Riêng tấm mỏng 50mm là cạnh phẳng - chiều dày này chỉ dùng làm vách ngăn nhẹ không chịu tải, liên kết bằng hệ khung và pat thép thay vì bằng ngàm.

Chi tiết quan trọng nhất: khe keo 2mm đều quanh chu vi ngàm

Rãnh âm không được làm bằng đúng ngàm dương. Bản vẽ chủ động để rãnh âm rộng hơn và sâu hơn, sao cho sau khi ghép còn lại một khe hở đều 2mm bao quanh chu vi ngàm.

Đây là thiết kế có chủ đích chứ không phải dung sai gia công, và nó tạo ra ba hệ quả kỹ thuật.

Khoang keo này không chỉ có trên bản vẽ. Ảnh dưới chụp hai tấm panel ALC dày 100mm ghép khan - ghép trực tiếp không bôi keo - để thấy đúng phần hình học vừa mô tả.

Ba chi tiết đọc được ngay từ tấm ảnh: khe hở tối bao quanh ngàm dương chính là khoang keo; đỉnh ngàm không chạm đáy rãnh; hai vai phẳng hai bên đã tiếp xúc kín. Đây là trạng thái đúng của một mối ghép đạt - ngàm dẫn hướng, vai định vị, khoang giữa dành cho keo.

Hệ quả 1 - hai tấm tì nhau bằng vai phẳng, không bị ngàm chống lên

Vì ngàm dương luôn ngắn hơn chiều sâu rãnh âm, ngàm không bao giờ chạm đáy rãnh. Bộ phận chịu lực ép khi thợ ép hai tấm vào nhau là hai vai phẳng hai bên ngàm.

Nếu ngàm dài bằng hoặc dài hơn rãnh, chỉ cần một hạt vữa khô rơi vào đáy rãnh là tấm sau bị kênh ra vài milimét, và sai lệch đó cộng dồn qua từng tấm khiến bức tường dài bị lệch tim dần. Với biên dạng hiện tại, đáy rãnh luôn còn khoảng dự phòng nên lỗi này không xảy ra.

Có một cách kiểm tra rất nhanh tại kho hoặc tại công trường: dựng đứng hai tấm ghép khan như ảnh dưới rồi nhìn dọc theo mặt tấm. Nếu hai mặt tấm nằm đúng một mặt phẳng và hai vai đã chạm nhau, biên dạng ngàm của lô hàng đó đạt. Nếu còn kênh nhau hoặc vênh bậc, hoặc ngàm quá cỡ, hoặc cạnh tấm đã bị sứt.

Hệ quả 2 - mỗi mét mạch ngàm có sẵn một khoang chứa keo

Khoang keo chạy liên tục suốt chiều dài mạch, nằm đúng giữa chiều dày tường. Khi ép tấm, vữa bị dồn vào đây và ở lại đúng vị trí thay vì trào hết ra ngoài - điều mà mạch giáp phẳng không có. Tấm càng dày khoang càng lớn: panel 150mm hai ngàm có khoang keo lớn hơn hẳn panel 100mm.

Cần nói rõ để không ai dùng nhầm con số khi đặt hàng: sức chứa của khoang ngàm không phải định mức tiêu hao vật tư. Con số dùng để lập dự toán và đặt hàng là định mức của nhà cung cấp, trình bày ngay dưới đây.

Định mức đặt hàng thật: 0,8 bao vữa EBT 104 cho mỗi m³ panel

Con số dùng để lập dự toán và đặt hàng là định mức tiêu hao do nhà cung cấp công bố. Với vữa xây chuyên dụng EBT 104 mà Càn Thanh phân phối cho mạch nối panel, định mức là 0,8 bao loại 25kg cho mỗi mét khối panel ALC lắp dựng - tức 20kg vữa trên mỗi m³ panel.

Định mức tính theo thể tích panel nên rất tiện quy đổi: nhân 20kg với chiều dày tấm tính bằng mét là ra khối lượng vữa cho mỗi mét vuông tường.

Độ dày tấm	Khối lượng vữa trên 1m² tường	1 bao 25kg đủ cho	Vữa cho mỗi tấm 1200 × 600
75mm	1,5 kg	≈ 16,7 m² tường	≈ 1,08 kg
100mm	2,0 kg	≈ 12,5 m² tường	≈ 1,44 kg
150mm	3,0 kg	≈ 8,3 m² tường	≈ 2,16 kg
200mm	4,0 kg	≈ 6,2 m² tường	≈ 2,88 kg

Ví dụ: tường 100m² dùng panel dày 100mm cần khoảng 200kg vữa EBT 104, tức 8 bao. Con số này đã gồm hao hụt thi công thông thường vì là định mức thực tế.

Vì khoang ngàm chỉ là một phần của lượng vữa thực dùng. Vữa còn nằm trên hai vai phẳng hai bên ngàm; nằm trong mạch đứng ở hai đầu tấm - nơi đó là mạch giáp phẳng nên tiết diện mạch bằng cả chiều dày tấm; nằm ở phần chèn chân tường, đỉnh tường; và một phần rơi vãi khi thi công.

Hệ quả 3 - khe 2mm chính là điều TCVN 12867:2020 yêu cầu

Bảng 2 của TCVN 12867:2020 quy định dung sai rãnh ngàm theo một cách rất đặc biệt: dung sai của rãnh âm luôn mang dấu dương, còn dung sai của rãnh dương luôn mang dấu âm.

Nói cách khác, tiêu chuẩn chỉ cho phép sai lệch theo chiều làm mối ghép rộng thêm, tuyệt đối không cho phép sai theo chiều làm hai tấm chèn cứng vào nhau. Biên dạng của Càn Thanh đi xa hơn: thay vì trông chờ vào dung sai, bản vẽ đã chủ động chừa sẵn khe 2mm ngay từ kích thước danh nghĩa.

Đây cũng là lý do khi nghiệm thu vật liệu nên đo bề rộng miệng rãnh âm và bề rộng chân ngàm dương của cùng một lô rồi lấy hiệu số. Hiệu số phải dương - tương ứng khe keo 2mm mỗi bên sườn. Nếu bằng 0 hoặc âm, tấm rất khó ép sát và mạch nối chắc chắn bị hở.

Phủ bì 608mm nhưng bước lắp đặt vẫn đúng 600mm - cách tính số tấm

Đây là con số hay bị nhầm nhất khi bóc khối lượng. Đo một tấm panel rời bằng thước sẽ ra 608mm, vì thước bắt cả phần ngàm dương nhô ra. Nhưng khi lắp, phần nhô đó nằm gọn trong rãnh âm của tấm bên cạnh.

Vì hai vai phẳng tì trực tiếp vào nhau, khoảng cách tim – tim giữa hai mạch ngàm liên tiếp đúng bằng 600mm. Mô đun lắp đặt vì thế luôn là 600mm, bất kể tấm dày 75, 100 hay 150mm.

Quy tắc bóc khối lượng rút ra rất gọn: lấy kích thước tường theo phương vuông góc với mạch ngàm chia cho 0,6m; không bao giờ chia cho 0,608m.

Ví dụ tính nhanh cho một bức tường 6,0m × 3,0m

• Tường 6,0m × 3,0m, dùng Panel ALC 1200 × 600 × 100mm lắp nằm ngang (mạch ngàm chạy ngang).
• Số hàng theo chiều cao: 3,0m ÷ 0,6m = 5 hàng. Số tấm mỗi hàng: 6,0m ÷ 1,2m = 5 tấm.
• Tổng 25 tấm, tương đương 18m² - khớp đúng diện tích tường, không phát sinh hao hụt do ngàm.

Mép vát của ngàm tạo rãnh chữ V trên mặt tường - và đó là chủ ý

Hai cạnh dài của tấm đều được vát mép ở cả hai mặt: 8 × 8mm với panel 100mm, 6 × 6mm với panel 75 và 150mm. Khi hai tấm ghép lại, hai mép vát tạo thành một rãnh chữ V chạy suốt mạch nối, trên cả hai mặt tường.

Rãnh này thường bị hiểu nhầm là khuyết tật hoặc là chỗ hai tấm chưa ép sát. Thực tế nó là không gian dành sẵn cho hoàn thiện: dán lưới chống nứt dọc mạch rồi trét vật liệu lấp đầy, sao cho lớp lưới nằm chìm bên trong chứ không nhô lên khỏi mặt tường.

Nếu không có mép vát, lớp lưới và bột trét sẽ dày lên đúng tại mạch nối, tạo một gờ nổi chạy dọc tường - lỗi rất dễ thấy khi sơn hoàn thiện và chiếu đèn xiên. Cách xử lý mạch nối đúng kỹ thuật xem trong bài về nứt mối nối panel ALC.

Một lưu ý khi nghiệm thu bề mặt: rãnh chữ V phải chạy đều và liên tục suốt chiều dài mạch. Chỗ nào rãnh hẹp đột ngột hoặc biến mất là chỗ hai tấm đang bị kênh hoặc cạnh tấm đã sứt mất phần vát mép - cần xử lý trước khi dán lưới.

Panel 150mm: ngàm kép trên mỗi cạnh

Panel dày 150mm không dùng một ngàm lớn mà bố trí hai ngàm song song trên mỗi cạnh. Hai điểm tựa cách xa nhau chống xoay và chống trượt tốt hơn ngàm đơn, đồng thời khoang keo trong mạch nối cũng lớn hơn hẳn panel 100mm. Về thi công, cách bôi keo và ép tấm không khác các độ dày còn lại.

Ngàm âm dương làm được gì và không làm được gì

Ngàm làm được

• Dẫn hướng tấm sau vào đúng mặt phẳng của tấm trước, giảm đáng kể công căn chỉnh từng tấm.
• Khóa chuyển vị theo phương vuông góc với mặt tường: hai tấm liền kề không thể trượt lệch mặt mà không phá ngàm.
• Giữ keo nằm đúng vị trí trong lòng mạch thay vì bị ép trào hết ra ngoài khi ép tấm.
• Che khuất đường mạch: mạch ngàm không tạo khe hở nhìn xuyên được từ mặt này sang mặt kia của tường, kể cả khi lớp keo có khuyết tật cục bộ.

Ngàm không làm được

• Không thay thế được liên kết với kết cấu: tấm vẫn phải neo vào sàn, dầm, cột hoặc vách bằng pat thép theo thiết kế; ngàm chỉ liên kết tấm với tấm.
• Không tự chống thấm: mạch ngàm chỉ kín nước khi khoang keo được lấp đầy liên tục; khu vực tiếp xúc nước vẫn phải chống thấm riêng cho mạch nối và chân tường.
• Không ngăn được nứt mối nối: nứt bắt nguồn từ co khô, biến dạng nhiệt – ẩm và chênh lệch biến dạng giữa panel với khung kết cấu, không phải từ hình dạng cạnh tấm.
• Không làm tăng khả năng chịu uốn của tấm: chỉ tiêu này phụ thuộc cốt thép và cấp cường độ bê tông.
• Không có tác dụng nếu lắp khô: ngàm không keo chỉ là hai mảnh khớp lỏng - toàn bộ giá trị của mối nối nằm ở lớp keo lấp đầy khoang.

Panel có ngàm và panel cạnh phẳng: khi nào dùng loại nào

Không phải vị trí nào cũng dùng được cạnh ngàm - trong một bức tường thực tế luôn tồn tại cả hai loại mạch.

Tình huống	Loại cạnh	Lưu ý thi công
Mạch giữa hai tấm nguyên, chạy dọc cạnh dài	Có ngàm	Chiếm khoảng hai phần ba tổng chiều dài mạch
Mạch tại hai đầu tấm (cạnh ngắn)	Cạnh phẳng	Là mạch giáp phẳng, cần trét keo như mạch thường
Tấm bị cắt bớt bề rộng để khớp kích thước tường	Mất ngàm ở cạnh cắt	Nên bố trí tấm cắt sát cột, vách hoặc góc tường
Tấm giáp cột, vách, tường hiện hữu	Cạnh phẳng	Xử lý bằng pat thép neo và vật liệu chèn có khả năng biến dạng, không chèn cứng
Tấm mỏng 50mm làm vách ngăn nhẹ	Cạnh phẳng - không có ngàm	Toàn bộ mạch là mạch giáp phẳng; liên kết bằng hệ khung và pat thép

Lưu ý quan trọng nhất từ bảng này: khi phải cắt tấm theo bề rộng, cạnh cắt sẽ không còn ngàm. Nên bố trí tấm cắt ở vị trí kết thúc mảng tường - sát cột, sát vách hoặc trong góc - thay vì để một mạch phẳng nằm lọt giữa mảng tường lớn.

Ngàm âm dương trong thi công: keo bôi vào đâu

Theo hướng dẫn thi công tường panel của Càn Thanh, làm việc với mạch ngàm gồm bốn thao tác, sau khi tấm đầu tiên đã đặt chuẩn và cố định chắc chắn:

• Bôi vữa xây chuyên dụng cho bê tông khí chưng áp - trong hệ vật tư Càn Thanh là EBT 104, trộn khoảng 6,5 lít nước cho mỗi bao 25kg - vào lòng rãnh âm, để vữa được ép dàn đều khi ngàm dương ăn vào. Không dùng vữa xi măng cát trộn tại công trường cho vị trí này; cũng không dùng EBT 104 cho khe tiếp giáp tấm với cột, dầm - khe đó là khe biến dạng, cần vữa đàn hồi EBF-501.
• Đưa tấm vào vị trí và ép sát vào tấm trước cho đến khi hai vai phẳng chạm nhau và keo trào đều suốt chiều dài mạch - dấu hiệu khoang ngàm đã được lấp đầy.
• Kiểm tra lại bằng nivo hoặc máy laser - ngàm giữ đúng mặt phẳng nhưng không tự sửa được sai lệch phương đứng tích lũy từ hàng dưới.
• Khóa liên kết tại khe nối bằng bát thép phẳng hoặc bát thép zíc-zắc bắt qua mạch, nếu thiết kế yêu cầu.

Với panel sàn, nguyên tắc tương tự nhưng mạch ngàm nằm ngang và tấm còn được bắt vít chuyên dụng xuống hệ dầm đỡ.

Kiểm tra ngàm khi nhận hàng - 5 việc nên làm

• Đo bề rộng miệng rãnh âm và chân ngàm dương trên cùng một lô: hiệu số phải dương - đó là khe keo thiết kế.
• Đo bề rộng phủ bì của tấm: phải khoảng 608mm với dòng tấm rộng 600mm. Nếu đo đúng 600mm, tấm đó có thể là tấm cạnh phẳng.
• Kiểm tra sứt cạnh, mẻ góc dọc theo ngàm - vị trí dễ va chạm nhất khi bốc xếp. Theo mục 5.2.5 TCVN 12867:2020, không được quá 2 vết kích thước 50–200mm và không có vết nào vượt quá 200mm.
• Xem trong lòng rãnh có vụn bê tông hay bavia không - vụn trong rãnh làm tấm không ép sát được, là nguyên nhân hở mạch phổ biến.
• Đối chiếu độ dày tấm với biên dạng ngàm tương ứng: tấm 150mm phải có ngàm kép; tấm 150mm chỉ có một ngàm là không đúng quy cách.

Câu hỏi thường gặp về ngàm âm dương panel ALC

1. Ngàm âm dương panel ALC có bị hở không?

Bản thân ngàm luôn có khe 2mm quanh chu vi - đó là chỗ chứa keo, không phải khe hở. Mạch chỉ bị hở khi khoang keo không được lấp đầy: bôi keo quá ít, ép tấm không sát, hoặc trong lòng rãnh còn vụn bê tông. Ép đúng thì hai vai phẳng chạm nhau và keo trào đều suốt chiều dài mạch.

2. Panel không ngàm có yếu hơn panel có ngàm không?

Bản thân tấm thì không - khả năng chịu nén và chịu uốn phụ thuộc cấp cường độ bê tông và cốt thép, không phụ thuộc biên dạng cạnh. Khác biệt nằm ở mối nối: mạch giáp phẳng không có khoang keo định sẵn, không tự dẫn hướng và không khóa được chuyển vị vuông góc mặt tường.

3. Tấm panel rộng 600mm hay 608mm?

Cả hai đều đúng, tùy cách đo. Bề rộng lọt lòng của thân tấm là 600mm; đo cả phần ngàm dương nhô ra thì được 608mm. Khi bóc khối lượng luôn dùng mô đun 600mm.

4. Vì sao mạch nối panel lại lõm thành rãnh chữ V?

Vì hai cạnh tấm đều được vát mép (8mm với panel 100mm, 6mm với panel 75 và 150mm). Khi ghép, hai mép vát tạo rãnh chữ V trên mặt tường - chỗ dành sẵn để dán lưới chống nứt và trét hoàn thiện, giúp mạch nối phẳng bằng mặt tường thay vì nổi gờ.

5. Những độ dày panel ALC nào có ngàm âm dương?

Các độ dày 75, 100, 150 và 200mm đều có ngàm âm dương. Riêng tấm mỏng 50mm là cạnh phẳng - đây là tấm vách ngăn nhẹ không chịu tải, giữ thẳng hàng và liên kết bằng hệ khung cùng pat thép.

6. Panel dày 150mm có mấy ngàm?

Hai ngàm song song trên mỗi cạnh, cùng cỡ với ngàm của panel 75mm. Cách bố trí này chống xoay, chống trượt tốt hơn một ngàm lớn duy nhất và cho khoang chứa keo lớn hơn.

7. Bôi keo vào rãnh âm hay lên ngàm dương?

Bôi vào lòng rãnh âm hợp lý hơn: khi ngàm dương ăn vào, keo được ép dàn đều ra hai bên sườn và lấp kín khoang. Bôi lên ngàm dương thì phần lớn keo bị gạt ra ngoài ngay khi tấm vào vị trí.

8. Cắt tấm panel theo bề rộng có làm mất ngàm không?

Có. Cắt theo bề rộng sẽ cắt bỏ ngàm dương hoặc rãnh âm ở cạnh đó, biến nó thành cạnh phẳng. Nên bố trí tấm cắt về vị trí kết thúc mảng tường - sát cột, sát vách hoặc trong góc - và xử lý mạch cạnh cắt như mạch giáp phẳng: trét keo đủ dày, dán lưới chống nứt.

9. Ngàm âm dương có chống thấm được không?

Không tự chống thấm. Ngàm tạo đường đi vòng khiến nước khó xuyên qua mạch hơn cạnh phẳng, nhưng chỉ kín nước khi khoang keo được lấp đầy liên tục. Tại chân tường WC, bếp, tường ngoài trời và mái vẫn phải chống thấm riêng cho mạch nối.

Cần bản vẽ biên dạng ngàm cho hồ sơ thiết kế?

Càn Thanh cung cấp bản vẽ biên dạng ngàm theo từng độ dày phục vụ lập shop drawing, chi tiết cấu tạo mạch nối và hồ sơ nghiệm thu. Kỹ sư kỹ thuật tư vấn miễn phí về bố trí tấm, vị trí tấm cắt và cấu tạo liên kết cho từng mảng tường.

Hotline 0967 213 312 - Zalo 0982 127 343 - canthanh.com.vn